پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازیبه گزارش پایگاه خبری راه و شهرسازی، برای شهری مانند اصفهان که همزمان با محدودیت منابع آب، مسأله فرونشست، چالشهای محیطزیستی و ضرورت حفاظت از هویت تاریخی خود مواجه است، توسعه دیگر نمیتواند صرفاً به معنای افزایش محدوده شهر یا اضافه شدن ظرفیتهای جمعیتی باشد.
طرح جامع جدید اصفهان نیز بر همین اساس، رویکرد متفاوتی را در پیش گرفته است؛ رویکردی که در آن کیفیت بر کمیت اولویت دارد و به جای گسترش مداوم سطح شهر، استفاده بهتر از ظرفیتهای موجود و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان در مرکز توجه قرار گرفته است.
شهری که قرار نیست بیوقفه گسترش پیدا کند
غلامرضا کاظمیان، دبیر شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، در تشریح طرح جامع جدید اصفهان تأکید کرده است که رشد جمعیتی و کالبدی شهر طی سالهای گذشته کنترل شده و در طرح جدید نیز افزایش محدوده شهری اصفهان پیشبینی نشده است.
به گفته وی، در محدوده فعلی شهر ظرفیت فضایی و کالبدی کافی برای استقرار فعالیتها و مشاغل مورد نیاز شهروندان وجود دارد و از این رو، گسترش محدوده شهری در طرح جامع جدید ضرورتی پیدا نکرده است.
این رویکرد به معنای متوقف شدن توسعه اصفهان نیست، بلکه تعریف توسعه را تغییر میدهد. بر این اساس، ارتقای کیفیت فضای شهری، دسترسی به خدمات، حمل و نقل، محیط زیست و شرایط زندگی شهروندان، جایگاه مهمتری نسبت به افزایش صرف سطح کالبدی شهر پیدا میکند.
جمعیت بیشتر، بدون توسعه محدوده
بر اساس پیشبینیهای طرح جامع جدید، جمعیت شهر اصفهان در افق ۱۴۲۰ به حدود ۲ میلیون و ۲۳۰ هزار نفر خواهد رسید.
کاظمیان همچنین اعلام کرده است که طی ۱۵ سال آینده حدود ۱۶۰ هزار نفر به جمعیت شهر اصفهان اضافه خواهد شد؛ با این حال، برای پاسخگویی به این افزایش جمعیت، توسعه قابل توجهی در محدوده شهر پیشبینی نشده است.
منطق این تصمیم آن است که ظرفیت فضایی و کالبدی موجود اصفهان میتواند نیازهای جمعیتی و فعالیتهای مورد نیاز شهروندان را پاسخ دهد. بنابراین، افزایش جمعیت الزاماً به معنای افزایش سطح شهر نخواهد بود.
این رویکرد در شرایطی که اصفهان با محدودیت منابع آب و مسئله فرونشست مواجه است، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چراکه توسعه کالبدی شهر باید با ظرفیتهای محیطی و زیرساختی آن هماهنگ باشد.
کیفیت به جای کمیت
یکی از محورهای اصلی طرح جامع جدید اصفهان، اولویت دادن به کیفیت بر کمیت است.
کاظمیان تأکید کرده است که در طرح جامع اصفهان تمرکز اصلی بر ارتقای کیفیت زندگی و فضای شهری قرار دارد. در این نگاه، آینده شهر تنها با تعداد پروژههای عمرانی یا میزان توسعه فیزیکی آن سنجیده نمیشود؛ بلکه عواملی مانند دسترسی شهروندان به خدمات، کیفیت حمل و نقل، فضای سبز، محیط زیست و کیفیت فضاهای شهری نیز در تعیین کیفیت زندگی نقش دارند.
بر این اساس، طرح جامع تلاش کرده است توسعه اصفهان را در چارچوب ظرفیتهای واقعی شهر تعریف کند؛ یعنی به جای آنکه رشد شهر همواره از مسیر گسترش محدوده دنبال شود، ظرفیتهای موجود برای ایجاد محیطی باکیفیتتر مورد استفاده قرار گیرد.
آینده اصفهان از شهرهای پیرامونی جدا نیست
یکی دیگر از محورهای مورد توجه در طرح جامع جدید، ارتباط میان اصفهان و شهرهای پیرامونی آن است.
در این رویکرد، آینده اصفهان جدا از آینده سکونتگاههای اطراف آن دیده نمیشود. کاظمیان نیز بر پیوند سرنوشت اصفهان با شهرهای پیرامونی تأکید کرده و موفقیت شهر اصلی را وابسته به تقویت مجموعه شهری پیرامون آن دانسته است.
در همین راستا، توسعه سیستم حملونقل ریلی حومهای به عنوان یکی از ابزارهای تقویت ارتباط میان اصفهان و شهرهای اطراف مورد توجه قرار گرفته است.
نجفآباد، خمینیشهر و زرینشهر از جمله شهرهایی هستند که در این چارچوب مورد توجه قرار گرفتهاند و تقویت ارتباط آنها با اصفهان میتواند به شکلگیری مجموعهای منسجمتر در مقیاس منطقهای کمک کند.
توسعه متوازن به جای تمرکز بیشتر
کنترل توسعه کالبدی و جمعیتی اصفهان پیام دیگری نیز به همراه دارد؛ اینکه قرار نیست تمام ظرفیتهای سکونتی و فعالیتی در محدوده شهر اصلی متمرکز شود.
توزیع متوازنتر جمعیت، فعالیت و خدمات میان اصفهان و شهرهای پیرامونی میتواند به این شهرها فرصت دهد متناسب با ظرفیتهای خود توسعه پیدا کنند و بخشی از فشارهای ناشی از تمرکز جمعیت و فعالیت در شهر اصلی کاهش یابد.
در این چارچوب، اصفهان دیگر به عنوان یک شهر منفرد دیده نمیشود، بلکه بخشی از یک شبکه شهری و منطقهای است که عملکرد آن به کیفیت روابط میان شهر اصلی و سکونتگاههای پیرامونی وابسته است.
شهر ۱۵ دقیقهای؛ کیفیت زندگی در مقیاس محله
تأکید بر کیفیت زندگی در طرح جامع جدید تنها به کنترل محدوده شهر محدود نشده است.
در چشمانداز اصفهان ۱۴۲۰، الگوی «شهر ۱۵ دقیقهای» نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ الگویی که بر نزدیک کردن خدمات و امکانات مورد نیاز شهروندان به محل زندگی آنها و تسهیل دسترسی به فعالیتهای روزمره شهری تأکید دارد.
در چنین الگویی، شهروند نباید برای دسترسی به بسیاری از نیازهای روزمره خود مجبور به طی مسافتهای طولانی باشد. بنابراین، کیفیت زندگی در کنار مقیاس کلان شهر، در سطح محله و در تجربه روزمره شهروندان نیز تعریف میشود.
توسعهای متناسب با ظرفیتهای اصفهان
طرح جامع جدید اصفهان در شرایطی تدوین شده که محدودیت منابع آب، فرونشست و چالشهای محیطزیستی، ضرورت توجه به ظرفیتهای واقعی شهر را بیش از گذشته برجسته کردهاند.
از این منظر، کنترل گسترش محدوده شهری را میتوان بخشی از تلاش برای هماهنگ کردن توسعه اصفهان با ظرفیتهای محیطی، زیرساختی و کالبدی آن دانست؛ رویکردی که به جای افزایش مداوم سطح شهر، بر استفاده کارآمدتر از ظرفیتهای موجود تأکید میکند.
این تغییر رویکرد در نهایت یک پیام روشن دارد؛ اینکه توسعه اصفهان الزاماً به معنای «بیشتر شدن» نیست؛ بلکه میتواند به معنای «بهتر شدن» باشد.
اصفهان ۱۴۲۰؛ شهری با کیفیت زندگی بالاتر
تصویری که طرح جامع جدید برای اصفهان در افق ۱۴۲۰ ترسیم میکند، الزاماً شهری گستردهتر از امروز نیست؛ بلکه شهری است که تلاش میکند با جمعیت کنترلشده، محدوده شهری تثبیتشده، ارتباط بهتر با شهرهای پیرامونی و دسترسی مناسبتر به خدمات و حملونقل، کیفیت زندگی بالاتری را برای شهروندان فراهم کند.
در این نگاه، محیط زیست، فضای سبز، حمل و نقل، خدمات شهری و کیفیت فضاهای عمومی، ابزارهایی برای تحقق یک هدف بزرگتر هستند و آن هدف چیزی نیست جز «زیستپذیرتر شدن اصفهان».
پس از نزدیک به چهار دهه، نقشه راه جدید اصفهان یک پیام مشخص را دنبال میکند؛ آینده این شهر الزاماً در بزرگتر شدن آن نیست، بلکه در استفاده بهتر از ظرفیتهایی است که همین امروز در اختیار دارد.
در قسمت چهارم پرونده «اصفهان ۱۴۲۰» با عنوان «۴۰۰۰ نفر چگونه آینده اصفهان را ترسیم کردند؟»، فرآیند مشارکت شهروندان، نخبگان، متخصصان و ذینفعان در تهیه طرح جامع جدید شهر اصفهان بررسی خواهد شد.
اضافه کردن دیدگاه