مهر نیوز mehrnewsخبرگزاری مهر- گروه استان‌ها: در کهمان، فصل گردو که می‌رسد، طبیعت شکل دیگری پیدا می‌کند. باغ‌هایی که در امتداد طبیعت منطقه گسترده شده‌اند، فقط محل تولید یک محصول کشاورزی نیستند؛ بخشی از زندگی مردم، اقتصاد روستا و خاطره جمعی منطقه را در خود جای داده‌اند. اینجا گردو با زمین و درخت معنا پیدا می‌کند و در کنار آن، کوه، رودخانه و درختانی ایستاده‌اند که قدمت برخی از آنها به هزار سال می‌رسد.
سومین جشنواره تخصصی گردو در منطقه گردشگری کهمان شهرستان سلسله برگزار شد؛ رویدادی که قرار است فراتر از معرفی یک محصول کشاورزی باشد و میان گردو، روستا، طبیعت، میراث و گردشگری پیوند ایجاد کند.
جشنواره امسال در شرایطی برگزار شد که مسئولان محلی از محدودیت منابع و دشواری‌های اقتصادی سخن می‌گویند، اما در مقابل، بر این باورند که بخشی از مسیر توسعه را می‌توان از دل ظرفیت‌هایی آغاز کرد که از گذشته در منطقه وجود داشته‌اند و تنها نیازمند معرفی، ساماندهی و سرمایه‌گذاری هستند.
کهمان؛ جایی که گردو با طبیعت گره خورده است
مریم ملکی صادقی در گفت‌وگو با مهر، این رویداد را تلاشی برای ایجاد پیوند میان تولید و ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی منطقه دانست.
به گفته وی، محور قرار گرفتن روستا، گردو و میراث طبیعی در این جشنواره باعث شده است موضوعی که در ظاهر یک رویداد کشاورزی است، دامنه‌ای گسترده‌تر پیدا کند و بخش‌هایی مانند اقتصاد روستایی، زندگی مردم، طبیعت و میراث گذشتگان را نیز دربر بگیرد.
فرماندار سلسله معتقد است گردو در این شهرستان یک محصول معمولی نیست، بلکه یکی از مزیت‌های راهبردی منطقه به شمار می‌رود؛ مزیتی که اگر درست دیده و مدیریت شود، می‌تواند از مرزهای کشاورزی عبور کرده و به حوزه گردشگری نیز وارد شود.
ملکی صادقی با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی و باغات گسترده کهمان تأکید کرد که این منطقه می‌تواند به یکی از محورهای مهم گردشگری و اقتصادی شهرستان تبدیل شود؛ ظرفیتی که جشنواره گردو تلاش دارد بخشی از آن را در معرض دید قرار دهد.
در واقع، آنچه در کهمان اتفاق می‌افتد، می‌تواند نمونه‌ای از تغییر نگاه به محصولات بومی باشد؛ نگاهی که محصول را تنها در زمان برداشت و فروش نمی‌بیند، بلکه برای آن هویت، داستان، مقصد گردشگری و زنجیره اقتصادی تعریف می‌کند.
جشنواره‌ای در میانه محدودیت‌های اقتصادی
برگزاری رویدادهای محلی در شرایطی که منابع مالی محدود است، ساده نیست. اما فرماندار سلسله می‌گوید تلاش شده است رویکرد متفاوتی در فعال کردن ظرفیت‌های موجود دنبال شود.
ملکی صادقی با اشاره به رویکرد استاندار لرستان برای متفاوت عمل کردن، توضیح داد که قرار نیست برای هر اقدام توسعه‌ای الزاماً منابع گسترده‌ای در اختیار باشد؛ بلکه می‌توان بخشی از ظرفیت‌های موجود شهرستان را با استفاده از امکانات محدود فعال کرد.
از نگاه فرماندار، جشنواره گردو یکی از همین اقدامات است؛ رویدادی که علاوه بر معرفی محصول، امکان معرفی جاذبه‌های طبیعی و گردشگری سلسله را فراهم می‌کند و می‌تواند میان باغداران، تولیدکنندگان، فعالان اقتصادی و حوزه گردشگری ارتباط ایجاد کند.
این نگاه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم گردو سهم قابل توجهی از باغ‌های لرستان را به خود اختصاص داده است و ظرفیت تولید آن تنها محدود به کهمان یا شهرستان سلسله نیست.
لرستان؛ دومین استان تولیدکننده گردو
نامدار صیادی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان نیز در گفت‌وگو با مهر به ظرفیت گسترده استان در تولید این محصول اشاره کرد.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی وی، لرستان در مجموع حدود ۵۰ هزار هکتار باغ دارد که ۱۴ هزار و ۵۰۰ هکتار از این سطح به باغ‌های گردو اختصاص یافته است.
این میزان سطح زیرکشت، حدود ۲۹ درصد از کل سطح باغ‌های استان را شامل می‌شود؛ سهمی که نشان می‌دهد گردو یکی از محصولات اصلی باغی لرستان است و نمی‌توان نقش آن را در اقتصاد بخش کشاورزی نادیده گرفت.
صیادی همچنین لرستان را پس از همدان، دومین استان تولیدکننده گردو در کشور عنوان کرد و میزان تولید سالانه گردوی استان را حدود ۲۸ هزار تن اعلام کرد.
این آمار در کنار ظرفیت‌های طبیعی شهرستان سلسله، نشان می‌دهد جشنواره گردو تنها یک رویداد محلی برای معرفی محصول نیست؛ بلکه می‌تواند به بستری برای مطرح کردن یکی از محصولات مهم باغی استان در سطح ملی تبدیل شود.
از باغ تا بازار؛ مسئله‌ای فراتر از برداشت محصول
برای باغدار، پایان برداشت به معنای پایان کار نیست. محصول زمانی می‌تواند بیشترین ارزش اقتصادی را ایجاد کند که مسیر آن از تولید تا بازار به شکل مناسبی طراحی شده باشد.
یکی از اهدافی که رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان برای برگزاری جشنواره گردو برشمرد، ایجاد ارتباط میان تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی و معرفی ظرفیت‌های تولیدی استان به بازارهای ملی است.
این ارتباط می‌تواند به معرفی بهتر گردوی لرستان، شناخت ظرفیت‌های تولیدکنندگان و فراهم شدن زمینه تعامل مستقیم‌تر میان باغداران و بازار کمک کند.
در چنین شرایطی، جشنواره می‌تواند از یک برنامه نمادین فاصله گرفته و به محلی برای شکل‌گیری ارتباطات اقتصادی تبدیل شود؛ البته مشروط به اینکه این ارتباط پس از پایان جشنواره نیز ادامه داشته باشد.
صیادی تأکید دارد که هدف اصلی در بخش کشاورزی، افزایش عملکرد در واحد سطح و در نهایت ارتقای معیشت روستاییان است؛ موضوعی که بدون توجه به زنجیره ارزش محصول، به‌طور کامل محقق نخواهد شد.
اقتصاد روستا فقط با افزایش تولید تغییر نمی‌کند
افزایش تولید زمانی می‌تواند به توسعه اقتصادی منجر شود که ارزش افزوده آن نیز در منطقه باقی بماند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان بر همین اساس، تکمیل زنجیره‌های ارزش را یکی از راهبردهای اصلی برای تحول در اقتصاد روستایی می‌داند.
از نگاه او، باید شرایطی فراهم شود که جوانان روستایی با اطمینان از امکان دستیابی به درآمد پایدار و با افزایش مهارت‌های خود، انگیزه بیشتری برای ماندن در روستا و فعالیت در بخش تولید داشته باشند.
این نگاه، مسئله گردو را از یک محصول باغی فراتر می‌برد. وقتی محصول در همان منطقه فرآوری، بسته‌بندی، برند و روانه بازار شود، سهم بیشتری از ارزش اقتصادی آن می‌تواند نصیب تولیدکننده و جامعه محلی شود.
در غیر این صورت، باغدار عمده زحمت را برای تولید متحمل می‌شود، اما بخش مهمی از ارزش اقتصادی محصول در مراحل بعدی زنجیره شکل می‌گیرد و ممکن است نصیب منطقه تولیدکننده نشود.
صنایع تبدیلی؛ حلقه‌ای که باید جدی‌تر دیده شود
صیادی، توسعه صنایع تبدیلی و غذایی را کلید برندسازی گردوی لرستان می‌داند.
گردو می‌تواند در قالب‌های مختلف فرآوری و عرضه شود و ارزش اقتصادی آن تنها به فروش محصول خام محدود نماند. توسعه صنایع تبدیلی می‌تواند علاوه بر افزایش ارزش افزوده، به ارتقای کیفیت، بسته‌بندی بهتر و حضور قدرتمندتر محصول در بازارهای داخلی و حتی بازارهای جهانی کمک کند.
این مسئله برای لرستان اهمیت دوچندانی دارد؛ استانی که سطح قابل توجهی از باغ‌های آن به گردو اختصاص یافته و تولید سالانه آن به حدود ۲۸ هزار تن می‌رسد.
در چنین شرایطی، برند کردن گردوی لرستان نیازمند آن است که ظرفیت تولید با ظرفیت فرآوری، بسته‌بندی، بازاریابی و فروش همراه شود.
جشنواره می‌تواند نقطه آغاز این مسیر باشد، اما ادامه آن به سیاست‌گذاری، سرمایه‌گذاری و حضور بخش خصوصی نیاز دارد.
وقتی یک درخت هزارساله خودش یک جاذبه گردشگری است
در کهمان اما همه چیز به گردوی امسال و محصول باغداران محدود نمی‌شود. بخشی از جذابیت این منطقه به درختانی بازمی‌گردد که خودشان بخشی از تاریخ طبیعی منطقه هستند.
عطا حسن‌پور، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی لرستان نیز در گفت‌وگو با مهر، با اشاره به ثبت ۱۲ اصله درخت گردوی هزارساله منطقه کهمان در فهرست میراث طبیعی کشور، این اتفاق را یکی از رویدادهای مهم حوزه میراث طبیعی استان دانست.
ثبت این درختان، معنای دیگری به جشنواره گردو می‌دهد. در اینجا محصول یک‌ساله باغ در کنار درختانی قرار گرفته که قرن‌ها در این سرزمین زیسته‌اند.
حسن‌پور با تأکید بر اینکه مفهوم میراث فرهنگی تنها به بناها و آثار تاریخی محدود نمی‌شود، توضیح داد که یک درخت هزارساله نیز می‌تواند میراث باشد؛ با این تفاوت که این میراث همچنان زنده است و حیات می‌بخشد.
از نگاه او، هزار سال زندگی یک درخت، هزار سال نفس کشیدن و هزار سال اثرگذاری بر طبیعت اتفاق کوچکی نیست. این درختان بخشی از هویت طبیعی کهمان و لرستان محسوب می‌شوند و حفاظت از آنها باید هم‌زمان با معرفی ظرفیت‌های گردشگری منطقه مورد توجه قرار گیرد.
ثبت گردو در تقویم رویدادهای کشور
یکی دیگر از اتفاقات مهمی که حسن‌پور به آن اشاره کرد، ثبت جشنواره گردو در تقویم رویدادهای کشور و فهرست میراث ملی و طبیعی است.
به گفته مدیرکل میراث فرهنگی لرستان، جشنواره گردو یکی از ۱۰ جشنواره استان است که در فهرست میراث ملی و طبیعی کشور و تقویم رویدادهای فرهنگی و گردشگری ثبت شده است.
ثبت یک رویداد در چنین تقویمی می‌تواند باعث شود زمان برگزاری آن برای گردشگران و فعالان حوزه گردشگری شناخته‌شده‌تر شود و امکان طراحی برنامه سفر با محوریت رویدادهای محلی فراهم شود.
حسن‌پور تأکید دارد که وزارت میراث فرهنگی با هدف معرفی ظرفیت‌های مناطق مختلف و هدایت گردشگران به مقصدهای مشخص در زمان‌های خاص، جشنواره‌ها را در تقویم رویدادهای کشور ثبت می‌کند.
بنابراین جشنواره گردو کهمان می‌تواند علاوه بر یک رویداد کشاورزی، به یک نشانه زمانی برای حضور گردشگران در منطقه تبدیل شود؛ به شرط آنکه ظرفیت‌های اقامتی، خدماتی و گردشگری منطقه نیز متناسب با این هدف توسعه پیدا کند.
میراث طبیعی بدون حفاظت، مقصد گردشگری نمی‌سازد
معرفی یک جاذبه طبیعی، زمانی می‌تواند به توسعه گردشگری منجر شود که حفاظت از آن نیز هم‌زمان مورد توجه باشد.
درختان هزارساله کهمان سرمایه‌ای هستند که امکان جایگزینی ندارند. نمی‌توان چنین میراثی را از بین برد و دوباره ایجاد کرد.
ثبت درختان در فهرست میراث طبیعی کشور نیز از همین منظر اهمیت دارد؛ چراکه ثبت تنها یک عنوان نیست، بلکه باید زمینه‌ساز توجه بیشتر به حفاظت، معرفی اصولی و بهره‌برداری مسئولانه از ظرفیت‌های منطقه باشد.
کهمان اگر قرار است مقصد گردشگری شود، باید میان گردشگر و طبیعت منطقه یک رابطه پایدار شکل بگیرد؛ رابطه‌ای که در آن حضور گردشگر به معنای آسیب به طبیعت نباشد.
ریشه‌های تاریخی سلسله در روایت گردشگری
حسن‌پور برای توضیح پیشینه منطقه به منابع تاریخی نیز اشاره کرد و گفت ابن‌حوقل در قرن چهارم هجری از این منطقه با نام «لاشتر» یاد کرده و به فراوانی برخی محصولات در آن اشاره داشته است؛ موضوعی که به گفته وی نیازمند مطالعات دقیق‌تر تاریخی است.
اشاره به این پیشینه نشان می‌دهد که روایت گردشگری سلسله فقط بر طبیعت امروز آن استوار نیست. تاریخ، فرهنگ، محصولات بومی و طبیعت می‌توانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند و روایت کامل‌تری از منطقه بسازند.
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان همچنین به نمونه‌ای از قدمت گردو در ایران اشاره کرد و گفت: گردویی متعلق به حدود ۲۲۰۰ سال پیش در کنار «مرد نمکی» معدن چهرآباد زنجان کشف شده که به دلیل قرار گرفتن در محیط نمکی سالم مانده و اکنون در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود.
این اشاره تاریخی، گردو را از یک محصول امروزی به بخشی از یک روایت قدیمی‌تر درباره حضور این محصول در فرهنگ و سرزمین ایران پیوند می‌دهد.
سرمایه‌گذاران؛ ضلع سوم ماجرا
اگر قرار باشد ظرفیت گردوی سلسله و کهمان از سطح جشنواره عبور کند، حضور سرمایه‌گذاران اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
فرماندار سلسله با دعوت از سرمایه‌گذاران و تولیدکنندگان برای حضور در شهرستان، بر ظرفیت‌های ارزشمند منطقه برای سرمایه‌گذاری تأکید کرد.
ملکی صادقی معتقد است بخش خصوصی می‌تواند در مسیر رونق تولید، اشتغال و توسعه اقتصادی شهرستان نقش‌آفرین باشد.
این سرمایه‌گذاری می‌تواند در حوزه‌های مختلف تعریف شود؛ از صنایع تبدیلی و غذایی گرفته تا گردشگری و خدمات مرتبط با آن. البته آنچه در نهایت اهمیت دارد، ایجاد زنجیره‌ای است که تولید گردو را به فرآوری، برند، بازار و گردشگری متصل کند.
در این صورت، جشنواره تنها چند روز در تقویم باقی نمی‌ماند، بلکه می‌تواند به نقطه شروع مجموعه‌ای از فعالیت‌های اقتصادی و گردشگری تبدیل شود.
جشنواره‌ای که باید از قاب مراسم بیرون بیاید
جشنواره‌ها معمولاً با یک روز شاد و برنامه‌های فرهنگی شناخته می‌شوند، اما ارزش واقعی چنین رویدادهایی زمانی مشخص می‌شود که اثر آنها بعد از پایان مراسم باقی بماند.
جشنواره گردوی سلسله اگر بتواند ارتباط میان باغدار، سرمایه‌گذار، گردشگر و بازار را تقویت کند، می‌تواند از یک رویداد مناسبتی به ابزاری برای توسعه تبدیل شود.
از سوی دیگر، ثبت جشنواره در تقویم رویدادهای کشور فرصتی ایجاد کرده است تا کهمان نه فقط در میان مردم لرستان، بلکه در میان گردشگران سایر مناطق کشور نیز بیشتر دیده شود.
این اتفاق البته نیازمند استمرار است؛ برگزاری منظم جشنواره، معرفی حرفه‌ای، حفاظت از طبیعت، توسعه زیرساخت‌های گردشگری، حمایت از باغداران و ایجاد صنایع تبدیلی باید در کنار یکدیگر دنبال شوند.
گردو؛ نقطه اتصال تولید و گردشگری
کهمان امروز ظرفیت‌هایی دارد که هرکدام به تنهایی می‌توانند یک مقصد یا فعالیت اقتصادی را شکل دهند؛ باغ‌های گردو، طبیعت، درختان هزارساله و پیشینه تاریخی منطقه.
قرار گرفتن این عناصر کنار یکدیگر می‌تواند مزیتی ایجاد کند که صرفاً کشاورزی یا صرفاً گردشگری نیست.
گردو در این روایت، نقطه اتصال است؛ محصولی که از باغ آغاز می‌شود، به سفره مردم می‌رسد، قابلیت فرآوری و برندسازی دارد و هم‌زمان می‌تواند گردشگر را به محل تولید خود بکشاند.
کهمان برای دیده شدن، فقط به یک جشنواره نیاز ندارد؛ به زنجیره‌ای نیاز دارد که گردو را از باغ تا بازار، از بازار تا برند و از طبیعت تا مقصد گردشگری همراهی کند. اگر این زنجیره شکل بگیرد، گردوی سلسله دیگر تنها محصولی برای برداشت و فروش نخواهد بود؛ می‌تواند یکی از نشانه‌های اقتصادی و گردشگری لرستان باشد.
اضافه کردن دیدگاه